Arpacık, tıbbi adıyla hordeolum, göz kapaklarında bulunan yağ bezlerinin veya kirpik köklerindeki kıl foliküllerinin enfekte olmasıyla ortaya çıkan akut bir rahatsızlıktır. Göz kapağında ağrılı, kızarık ve şiş bir kitle şeklinde belirir. Çoğunlukla bakteriyel enfeksiyon kaynaklıdır ve özellikle stafilokok bakterisi bu enfeksiyona sebep olur. Hastalar arpacığı genellikle göz kapağında aniden çıkan sivilce benzeri bir oluşum olarak tanımlar. En sık şikayetlerden biri ağrı, kızarıklık ve dokununca hassasiyet hissetmektir.

Şalazyon Hakkında Genel Bilgi

Şalazyon ise arpacıktan farklı bir mekanizma ile ortaya çıkar. Göz kapaklarında yer alan meibomian bezlerinin kanalları çeşitli nedenlerle tıkanır ve bezin salgısı dışarı atılamaz. Bunun sonucunda bezin içinde birikim olur ve kronik, ağrısız, yuvarlak bir kitle meydana gelir. Şalazyon genellikle ağrıya yol açmaz ama büyüdüğünde kozmetik sorunlara ve hatta göze baskı yaparak görme bulanıklığına sebep olabilir.

Op. Dr. Diclehan, arpacık ve şalazyonun halk arasında sık karıştırıldığını, ancak aslında birinin akut enfeksiyon, diğerinin ise bez tıkanıklığı sonucu gelişen kronik bir durum olduğunu özellikle belirtmektedir.

Arpacık ve Şalazyonun Nedenleri

Arpacığın Ortaya Çıkma Sebepleri

Arpacığın en önemli nedeni bakteriyel enfeksiyondur. Göz kapağında yer alan yağ bezleri bakterilerle enfekte olduğunda iltihaplanır ve kısa sürede ağrılı bir şişlik oluşur. Yetersiz göz hijyeni, kirli ellerle göze temas, bağışıklık sisteminin zayıf olması, uzun süre temizlenmeyen makyaj kalıntıları arpacığın ortaya çıkışını kolaylaştıran faktörlerdir.

Şalazyonun Ortaya Çıkma Sebepleri

Şalazyon ise enfeksiyon kaynaklı değildir. Meibomian bezlerinin kanallarının tıkanmasıyla salgı dışarı atılamaz ve içeride yağlı bir birikim oluşur. Bu süreç ağrısızdır ama kitle büyüdükçe göze baskı yapabilir. Şalazyon, sık arpacık geçiren kişilerde de gelişebilir çünkü tekrarlayan enfeksiyonlar bezlerin yapısını bozarak tıkanmaya yol açar.

Ortak Risk Faktörleri

• Göz kapağı hijyenine dikkat edilmemesi
• Kronik blefarit yani göz kapağı iltihabı
• Sık göz makyajı yapmak ve makyajı tam temizlememek
• Diyabet hastalığı
• Yağlı cilt yapısı ve seboreik dermatit
• Bağışıklık sistemini zayıflatan kronik hastalıklar

Op. Dr. Diclehan, göz kapağı sağlığını korumayan kişilerde arpacık ve şalazyonun tekrar tekrar görülebildiğini, bu nedenle hem hijyen hem de kronik hastalıkların kontrolünün çok önemli olduğunu ifade etmektedir.

Arpacık ve Şalazyonun Belirtileri

Arpacık Belirtileri

Arpacık genellikle ani başlar ve kısa sürede belirti verir. Göz kapağında kızarıklık, şişlik ve ağrı olur. Şişlik dokunulduğunda sert ve hassastır. Bazen göz kapağında sarı renkte irin birikimi gözle görülür hale gelir. Hastalar gözlerini açıp kaparken ağrı hissedebilir, şişlik nedeniyle göz kapağı tam kapanamayabilir.

Şalazyon Belirtileri

Şalazyon daha yavaş gelişir ve genellikle ağrısızdır. Göz kapağında küçük bir bezelye tanesi büyüklüğünde sert bir kitle hissedilir. Zamanla büyüyebilir ve göz kapağında kozmetik bir problem oluşturur. Eğer şalazyon büyükse göze baskı yaparak görmede bulanıklığa veya astigmatizma gelişimine sebep olabilir.

Op. Dr. Diclehan, arpacığın hızlı gelişen, ağrılı ve enfeksiyon kaynaklı bir durum olduğunu; şalazyonun ise daha yavaş büyüyen, ağrısız ama uzun süren bir şişlik olduğunu açıklamaktadır.

Arpacık ve Şalazyon Nasıl Teşhis Edilir?

Klinik Muayene ile Tanı

Arpacık ve şalazyonun teşhisi çoğunlukla göz hastalıkları uzmanı tarafından yapılan muayene ile konulur. Arpacıkta göz kapağında kızarıklık, şişlik ve iltihaplı bir odak gözlenir. Şalazyonda ise daha çok sert ve yuvarlak, ağrısız bir nodül ele gelir.

Ayırıcı Tanı

Arpacık ve şalazyonun karıştığı durumlarda hastanın öyküsü ve şikayetleri önemlidir. Ağrı ve kızarıklık arpacığı işaret ederken, uzun süren ağrısız kitle şalazyonu düşündürür. Nadiren şalazyon, göz kapağı tümörleri ile karışabilir. Bu durumda biyopsi yapılması gerekebilir.

Op. Dr. Diclehan, doğru tanının hastalığın yönetiminde en kritik basamak olduğunu, çünkü arpacıkta antibiyotik tedavisinin ön planda olduğunu, şalazyonda ise cerrahi müdahalenin gerekebileceğini belirtmektedir.

Arpacık ve Şalazyon Tedavisi

Arpacık Tedavisinde Yaklaşım

Arpacık genellikle birkaç gün içinde kendiliğinden iyileşir. Ancak tedavide sıcak kompres uygulaması oldukça önemlidir. Günde birkaç kez sıcak uygulama yapılması iltihabın olgunlaşmasını ve boşalmasını kolaylaştırır. Ayrıca antibiyotikli göz damlaları veya merhemler kullanılabilir. İleri vakalarda doktor gerekli görürse ağızdan antibiyotik tedavisi de verebilir. En önemli nokta arpacığın sıkılmaması ve kendi kendine boşalmasının beklenmesidir.

Şalazyon Tedavisinde Yaklaşım

Şalazyon küçük ve yeni oluşmuşsa sıcak kompres uygulaması ile bez kanalının açılması sağlanabilir. Eğer büyümüş ve uzun süredir mevcutsa, genellikle kendi kendine kaybolmaz. Bu durumda küçük bir cerrahi müdahale ile şalazyonun içi boşaltılır. Lokal anestezi altında yapılan bu işlem kısa sürer ve hastaya büyük bir rahatsızlık vermez. Çok büyük şalazyonlarda steroid enjeksiyonu da tercih edilebilir.

Op. Dr. Diclehan, arpacığın tedavisinde sabırlı olmanın, şalazyonun tedavisinde ise cerrahi müdahaleden kaçmamanın önemli olduğunu vurgulamaktadır. Ona göre hastalar en sık arpacığı sivilce gibi görüp sıktığında sorun daha da büyümekte, şalazyonu ise ihmal edip yıllarca beklettiklerinde göz kapağında kalıcı bozukluklar oluşmaktadır.

Arpacık ve Şalazyonun Komplikasyonları

Arpacık tedavi edilmediğinde kronikleşebilir ve zamanla şalazyona dönüşebilir. Ayrıca göz kapağında kalıcı deformasyonlara neden olabilir. Şalazyon ise çok büyükse göze baskı yaparak astigmatizma gelişimine sebep olabilir. Çok nadiren şalazyon uzun süren bir kitlenin habercisi olabilir ve tümörlerle karışabilir.

Op. Dr. Diclehan, hastalarının tekrarlayan arpacık ve şalazyon durumlarını mutlaka ciddiye almalarını, çünkü bazen altta yatan başka göz kapağı hastalıklarının işareti olabileceğini özellikle belirtmektedir.

Arpacık ve Şalazyondan Korunma

Göz kapağı hijyenine dikkat etmek korunmada en etkili yöntemdir. Eller göze sürülmeden önce mutlaka yıkanmalıdır. Göz makyajı yapan kişilerin gün sonunda makyajlarını tamamen temizlemesi gerekir. Kronik blefariti olan kişilerin ise doktor tavsiyesiyle düzenli göz kapağı temizliği yapması önemlidir. Diyabet gibi kronik hastalıkların kontrol altında tutulması da riskleri azaltır.

Op. Dr. Diclehan, göz kapağı hijyenine dikkat eden kişilerin arpacık ve şalazyon sorunuyla çok daha az karşılaştığını, özellikle makyaj temizliği ve düzenli kontrollerin göz sağlığında belirleyici olduğunu vurgulamaktadır.

Arpacık ve şalazyon, toplumda en sık görülen göz kapağı hastalıkları arasında yer almaktadır. Her ne kadar basit gibi görünse de yaşam kalitesini ciddi şekilde etkileyebilirler. Arpacık enfeksiyon kaynaklı akut bir rahatsızlıkken, şalazyon kronik bir bez tıkanıklığı sonucu ortaya çıkar. Tedavi yaklaşımları farklıdır ve doğru tanı tedavinin başarısını doğrudan etkiler. Erken dönemde fark edilen arpacık ve şalazyon çoğunlukla basit yöntemlerle tedavi edilebilirken, ilerlemiş vakalarda cerrahi müdahale gerekebilir. Hastaların hijyen kurallarına dikkat etmesi, kronik hastalıklarını kontrol altında tutması ve düzenli göz muayenesi yaptırması korunmada en etkili yöntemlerdir. Op. Dr. Diclehan, hastalarına bu iki hastalığı ciddiye almalarını, kendi kendine müdahaleden kaçınmalarını ve erken dönemde göz doktoruna başvurmalarını tavsiye etmektedir.