Gözde ışık çakmaları birçok kişinin ani ve beklenmedik şekilde karşılaştığı, kimi zaman endişe verici olabilen bir görsel algı problemidir. Özellikle karanlık bir ortamda, göz kapakları kapalıyken ya da ani göz hareketleri sırasında beliren bu ışık kıvılcımları; göz sinirlerinin, retina tabakasının ya da vitreus jelinin uyarılmasından kaynaklanabilir. Bu durum çoğu zaman masum bir belirti olsa da bazı durumlarda ciddi retina hastalıklarının habercisi olabilir. Göz sağlığı üzerine yaptığı detaylı değerlendirmelerde Op. Dr. Diclehan, gözde ışık çakmalarının kesinlikle göz ardı edilmemesi gerektiğini, özellikle ani başlayan ve sık tekrar eden çakmaların uzman kontrolü gerektirdiğini vurgulamaktadır.
Göz yapısı oldukça hassas ve çok katmanlı bir sistemdir. Bu sistemin herhangi bir bölgesinde oluşan bir problem, ışık çakması gibi belirtiler oluşturabilir. Özellikle vitreus adı verilen jel kıvamındaki sıvının zamanla değişmesi, retina tabakasının zayıflaması ve sinir liflerinin uyarılması bu belirtilerin en sık nedenleri arasında yer alır. Op. Dr. Diclehan, ışık çakmalarının bazen yaşlanmanın doğal bir sonucu olarak ortaya çıkabileceğini, bazen ise ani retina yırtığı gibi acil müdahale gerektiren durumlara işaret edebileceğini söylemektedir.
Işık çakmaları genellikle gözün yan tarafında, kısa süreli parlamalar, flaş çakması gibi ışık kıvılcımları şeklinde algılanır. Özellikle karanlık ortamda göz kapalıyken daha belirgindir. Kimi hastalar bunu “gözümün içinde şimşek çakıyor gibi”, şekline tarif eder. Op. Dr. Diclehan, bu hislerin kişiden kişiye değişebileceğini ancak çoğunlukla sinir uçlarının uyarılmasına bağlı olduğunu belirtir.
Bu çakmalar
şeklinde hissedilebilir.
Gözde ışık çakmalarının birçok farklı nedeni olabilir. Bu nedenlerin bir kısmı zararsız, bir kısmı ise hızla müdahale edilmesi gereken durumları ifade eder.
Gözün iç kısmını dolduran vitreus isimli jel, yaşla birlikte sıvılaşmaya başlar. Bu sıvılaşma sırasında retina yüzeyine çekilmeler olur ve retina sinirleri mekanik olarak uyarılır. Bu uyarılmalar ışık çakması şeklinde hissedilir. Op. Dr. Diclehan, özellikle 40 yaş üstü kişilerde bu duruma daha sık rastlandığını belirtmektedir.
Vitreus jelinin retina üzerinde oluşturduğu çekilmeler ilerledikçe retina sinirleri daha fazla uyarılır. Bu durumda ışık çakmaları artar. Eğer çekinti fazla ise retina yırtılmasına yol açabilir. Op. Dr. Diclehan, retina çekintisinin en belirgin belirtisinin sık tekrarlayan ışık çakmaları olduğunu vurgular.
Retina tabakasında meydana gelen küçük bir yırtık bile ışık çakmaları oluşturabilir. Yırtık ilerlerse retina dekolmanı gibi ciddi bir soruna dönüşebilir. Bu nedenle ışık çakmaları yeni başlamışsa, artmışsa veya beraberinde uçuşmalar görülüyorsa bir göz doktoruna başvurmak şarttır. Op. Dr. Diclehan, retina yırtığı şüphesi olan kişilerin acilen muayene edilmesi gerektiğinin altını çizer.
Bazı kişilerde migren başlamadan önce ışık çakması, zikzaklı çizgiler ya da parlak noktalar görülebilir. Bu durum “aura” olarak adlandırılır. Aura, migren baş ağrısından 10 ila 30 dakika önce ortaya çıkabilir. Op. Dr. Diclehan, migreni olan hastalarda ışık çakmasının göz kaynaklı olmadığını fakat göz muayenesinin yine de ihmal edilmemesi gerektiğini belirtmektedir.
Göze alınan bir darbe retina ve vitreus yapılarında geçici uyarılmaya neden olarak ışık çakması oluşturur. Bu çakmalar bazen darbe sonrası kısa süreli olur, bazen de uzun süre devam edebilir. Op. Dr. Diclehan, travma sonrası oluşan tüm ışık çakmalarının mutlaka kontrol edilmesi gerektiğini söyler.
Miyop göz yapısında retina daha ince ve daha hassastır. Bu nedenle ışık çakması şikâyeti yüksek miyoplarda daha sık görülür. Retina yırtığına yatkınlık da artmıştır. Op. Dr. Diclehan, -3 ve üzeri miyop hastalarının ışık çakması yaşaması durumunda gecikmeden muayeneye gitmesini önerir.
Tek başına ışık çakması ciddi olmayabilir; ancak bazı belirtilerle birlikte görülmesi acil göz muayenesi gerektirir.
Göz önünde siyah noktalar, iplikçikler ya da sinek uçuşması görülmesi retina sorunlarının habercisi olabilir. Işık çakmasıyla birlikte artan uçuşmalar özellikle retina yırtığı ve vitreus ayrışması ile ilişkilidir.
Ani ve açıklanamayan bulanıklık gözdeki ışık çakmalarıyla birleştiğinde retina problemlerine işaret edebilir. Op. Dr. Diclehan, bu durumda zaman kaybetmeden muayene önerir.
Görüş alanının bir kısmının kararması retinal dekolmanın en önemli belirtisidir. Acil müdahale edilmediğinde kalıcı görme kaybına yol açabilir.
Normalde ara sıra oluşan ışık çakmaları bir anda sıklaşırsa bu ciddi retina problemi olabileceğine işaret eder.
Günlük yaşamda bazı etkenler bu çakmaları artırabilir.
Stres hormonu göz sinirlerini hassaslaştırarak ışık çakmalarını artırabilir. Op. Dr. Diclehan, stres kaynaklı göz yorgunluğu yaşayan kişilerde bu şikâyetin daha sık görüldüğünü ifade eder.
Yetersiz uyku göz sinirlerinin dinlenmesini engeller.
Uzun süre bilgisayara bakmak vitreusun hareketini artırabilir ve retina çekilmesini tetikleyebilir.
Kalp ritmini hızlandırarak gözdeki damarların hassaslaşmasına neden olabilir.
Işık çakmalarının nedenini belirlemek için detaylı göz muayenesi yapılır. Muayenede retina ve vitreus yapısı özel cihazlarla incelenir. Op. Dr. Diclehan, retina değerlendirmesinde genişletilmiş göz bebeği muayenesinin önemli olduğunu belirtir.
Bu testler retina yırtığı, dekolman, vitreus ayrışması gibi durumların tespitinde oldukça etkilidir.
Tedavi, altta yatan nedene göre değişir. Bazı durumlarda yalnızca takip yeterliyken, bazı durumlarda acil lazer ya da cerrahi müdahale gerekebilir.
Zamanla kendiliğinden stabil hale gelir. Takip edilir. Hastaya ağır kaldırma, şiddetli spor hareketleri yapmama önerilir.
En hızlı müdahale edilmesi gereken durumdur. Lazer tedavisi uygulanarak yırtığın ilerlemesi durdurulur. Op. Dr. Diclehan, lazer müdahalesinin erken yapılmasının kalıcı görme kaybını önlediğini vurgular.
Bu durumda acil cerrahi tedavi gerekir. Ameliyat gecikirse görme fonksiyonu geri dönmeyecek şekilde kaybolabilir.
Migren tedavisi düzenlenerek kontrol altına alınır.
Retina kontrolü şarttır. Gerek görülürse lazer veya cerrahi işlem uygulanır.
Op. Dr. Diclehan, göz sağlığını korumak ve ışık çakmalarını azaltmak için şu önerilerde bulunur:
Özellikle yüksek miyop olanlar yılda en az bir kez retina kontrolü yaptırmalıdır.
Spor yaparken ya da riskli ortamlarda koruyucu gözlük kullanılmalıdır.
20 dakikada bir mola vermek, ekran parlaklığını düşürmek ve doğru oturuş pozisyonu önemlidir.
Omega 3, lutein ve vitamin açısından zengin beslenme retina sağlığını korur.
Stresin azaltılması sinirsel uyarılmaları da azaltır.
Gözde ışık çakmaları, gözün retina ve vitreus yapısıyla ilgili birçok farklı nedenden kaynaklanabilir. Bazıları doğal ve zararsızdır; bazıları ise retina yırtığı gibi ciddi sonuçlar doğurabilecek sorunların habercisidir. Bu nedenle ışık çakmaları özellikle aniden başlamışsa, sıklaşmışsa ya da uçuşmalarla birlikte görülüyorsa mutlaka bir göz uzmanı tarafından değerlendirilmelidir. Op. Dr. Diclehan, bu belirtinin önemsenmesi gerektiğini, göz sağlığının korunması için erken tanının hayati olduğunu vurgulamaktadır.